ခရစ်စမတ် အခါ ရောက်တိုင်း အီကောနော်မစ် မဂ္ဂဇင်းသည် နိုင်ငံတနိုင်ငံ ကို ရွေးချယ် ထုတ်နှုတ် ပြခဲ့စမြဲပင် ဖြစ်သည်၊ ထိုသို့ ရွေးချယ်ရာတွင် အပျော်ရွှင် ဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် ဆိုက စကင်ဒီနေဗီယန်း နိုင်ငံများသာ တလှည့်စီ ရနေဖို့ ရှိ၍ မည်သူကမျှလည်း စိတ်ဝင်စားကြတော့မည် မဟုတ်။ ဩဇာအရှိဆုံး နှင့် လွှမ်းမိုးမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဆိုကလည်း ဆူပါပါဝါ နိုင်ငံများကိုသာ ‌ရွေးချယ်ဖို့ ရှိတော့သည်။ ထိုအစား နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး သာမက အခြား ပုံစံ တမျိုးမျိုး နှင့် တိုးတက်မှု ရှိလာသော နိုင်ငံကိုသာ မှတ်ကျောက်တင် ရွေးချယ်ပေး‌ လေ့ရှိသည်။

၂၀၂၅ သည် ဒေါ်နယ် ထရမ့်၏ အခွန်များ စည်းကြပ်လာ၍ ကမ္ဘာကုန်သွယ်ရေးသည် ကမောက်ကမ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဂါဇာ နှင့် ဆူဒန်တို့တွင် ကြောက်မက်ဖွယ် ပဋိပက္ခများ ကြောင့် မုန်တိုင်းထန်ခဲ့သည့် နှစ်ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံ အများအပြားသည် မုန်တိုင်းကြားမှ လှိုင်းထန်လာသည့် ရေပြင်ကို တည်ငြိမ်စွာ ဖြတ်ကျော် နိုင်ခဲ့သည်။

ကနေဒါသည် ပေါ်ပြူလစ် ဝါဒီ အစား တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် နှင့် အမေရိကန်၏ အနိုင်ကျင့်လာမှု ကို မားမားမတ်မတ် ရပ်ကာ ခုခံ နိုင်ခဲ့သည့် တတ်သိပညာရှင် တဦးကို ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်‌ မြှောက်ခဲ့သည်။ မော်ဒိုဗာ ရှိ မဲဆန္ဒရှင်များက ရုရှားလိုလားသော ပါတီ အား မော်စကို၏ ခြိမ်းခြောက် အကျပ်ကိုင် နေသည့် ကြားမှ ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ထရမ့်သည် အစ္စရေး နှင့် ပါလက်စတိုင်း အကြား ခနေုာ်နီ ခနောနဲ့ နိုင်လှသော အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး ကို ဖော်ဆောင် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

တောင်ကိုရီယားသည် ၎င်းတို့၏ ဒီမိုကရေစီ အား ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခြိမ်းခြောက်ခံခဲ့ရမှု မှ နာလံ ပြန်ထူ လာနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံကို မာရှယ်လော ထုတ်ပြန်ပြီး ပါလီမန် ကို ဖျက်သိမ်းရန် စစ်သားများ စေလွတ်ခဲ့သော သမ္မတ ယွန်း ဆော့ ယောလ်သည် ယခုအခါ နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှု နှင့် ရုံးတင် စစ်ဆေး ခံနေရပြီ ဖြစ်သည်။

ဖွဲ့စည်းပုံကို မှောက်လှန်ပစ်ရန် အကြမ်းဖက် ကြိုးပမ်းလာသည့် အရေးကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည့် နောက်ထပ် နမူနာ တခုက ဘရာဇီးပင် ဖြစ်သည်။ စက်တင်ဘာလ အတွင်း ဘရာဇီး တရားရုံးက သမ္မတ ဟောင်း "ရှာအီရ် ဘော်လ်ဆိုနာရိုး အား ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် အရေးနိမ့်သွားပြီးနောက် မဲလိမ်ခံရသည် ဆိုကာ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်ခဲ့မှု ကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘရာဇီးသည် နှစ်ဆယ်ရာစု နှင့် တလျှောက်လုံး အာဏာသိမ်းမှု များ နှင့် ပြည့်နှက်‌ နေခဲ့သည်။ ယခုတကြိမ်သာ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်ခဲ့သူများကို သင့်တင့်လျှောက်ပတ်စွာ အပြစ်ပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဘရာဇီး အစိုးရသည် အမေဇုံတွင် သစ်တော ပြုန်းတီးလာမှု များကို အရှိန်လျော့ချ နိုင်ရန် စီမံလာခဲ့သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ရုရှား အား ဖက်လှဲတကင်း လုပ်လိုသော နိုင်ငံခြားရေး ဝါဒ ကြောင့် နိုင်ငံ၏ ပုံရိပ်ကျဆင်းလာခဲ့ရသည်။

ယခုနှစ် အတွက် ရွေးချယ်ဖို့ ထိပ်မှ ပြေးလာသော နှစ်နိုင်ငံကား အာဂျင်တီးနား နှင့် ဆီရီယား ဖြစ်သော်လည်း အခြေအနေခြင်းက ကွာခြားနေသည်။ အာဂျင်တီနား၏ တိုးတက်မှုသည် စီးပွားရေး ပိုင်း နှင့် ဆိုင်နေသည်။ သမ္မတဖြစ်သူ ဟာဗီယာ မီလိုင်း သည် ၎င်း၏နိုင်ငံကို ရာစုနှစ်တစ်ခုမက ကြာညောင်းခဲ့သော နိုင်ငံတော်မှ ထိန်းချုပ်သည့်စနစ် နှင့် စီးပွားရေး တုံ့ဆိုင်းမှုများအတွင်းမှ ရုန်းထွက်နိုင်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိလာနိုင်မည့် လွတ်လပ်သည့် ဈေးကွက်စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။

ဈေးနှုန်းများ ထိန်းချုပ်ထားမှု ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး အသုံးစရိတ်များကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်၊ အခြေအနေ မဟန်သော အစိုးရပိုင် လုပ်ငန်းများအား ပံ့ပိုးပေးနေမှု များအားလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်များသည် အတော်ကို ပြင်းထန်လှသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ပြတ်သားသော ဖြတ်တောက်မှု ဝါဒ ကို ၂၀၂၅ တွင်လည်း ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့၍ မဲဆန္ဒရှင်များကလည်း ၎င်းဖက်မှ ရပ်တည်ပေးလာခဲ့သည်။

အမေရိကန်သည်လည်း အာဂျင်တီးနား အား အသက်ရှု ချောင်ရန် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၂၀ ပံ့ပိုးပေးရန် ကမ်းလှမ်းလာခဲ့သည်။ ထွက်ပေါ်လာသော ရလဒ် သည် အံ့မခန်း ချီးကြူးဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ငွေကြေး ဖောင်းပွမှုသည် ၂၀၂၃ တွင် ၂၁၁% ရှိရာမှာယခုအခါ ၃၀% သာ ရှိတော့သည်။ ဆင်းရဲနှုန်းသည် လည်း ယမန်နှစ်ကနှင့် စာလျှင် ၂၁% ကျဆင်းလာသည်။ 

မီလိုင်းသည် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ် ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အသည်းအသန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပီဆိုငွေကြေးတန်ဖိုးကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးအတိုင်း လွတ်လပ်စွာ အတက်အကျဖြစ်စေသည့် Floating စနစ် သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ငွေလုံးငွေရင်း စီးထွက်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက် Capital controls အများစုကိုလည်း ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။

အာဂျင်တီးနား အခြေအနေ က စိတ်မချရသေး၊ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ တိုင်းပြည်ကို တလွဲ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည့် ပီရွန် ဝါဒီများက ခေါင်းထောင်လာနေပြီး မီလိုင်း ခြေချော်လက်ချော် ဖြစ်လာမည့် အချိန်ကို ဖင်တကြွကြွ ဖြင့် စောင့်နေကြသည်။ သမ္မတ သည်လည်း အပြစ်အနာများ ရှိနေပြန်သည်။ ဝေဖန်သူများ အပေါ် ဆတ်ဆတ်ထိ မခံတတ်သလို အကျင့်ပျက် ခြစားမှု အရှုပ်အရှင်းများလည်း ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု များက တာရှည်ခံခဲ့မည်ဆိုလျင် အာဂျင်တီးနား၏ လားရာသည် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲလိုသူများ အတွက် မျှော်လင့်ချက်များ ထွက်ပေါ်လာကြမည် ဖြစ်သည်။

ဆီရီယား၏ တိုးတက် ပြောင်းလဲလာမှုသည်က နိုင်ငံရေး နှင့် သက်ဆိုင်နေသည်။ လွန်ခဲ့သည့် တနှစ်ကျော်ကျော်အထိ အီရန် နှင့် ရုရှားတို့ ထောက်ခံပေးနေ သော လွန်စွာ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် ကောင်းလှသည့် အာဏာရှင် ဘာရှာ အယ် အာဆတ် အုပ်ချုပ်နေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကျဉ်းထောင်များထဲတွင်လည်း မိမိယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျနေသူ များ နှင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ၎င်းနှင့် သဘောကွဲလွဲ ဆန့်ကျင်သူများကို နှိပ်စက်ညှင်းပမ်း သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

ဆယ့်သုံးနှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီးကြောင့် လူ့အသက်ပေါင်း ငါးသိန်းခန့် အသက်ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရသည်။ အာဆတ်၏ တပ်များသည် ဓါတု အဆိပ်လက်နက်များ အပြင် စည်ပိုင်းဗုံး များ အသုံးပြု တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ လက်နက်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် စစ်ရဟတ်ယာဉ်များ သို့မဟုတ် လေယာဉ်များပေါ်မှနေ၍ လူနေထူထပ်သော အရပ်ဒေသများသို့ ပစ်ချလေ့ရှိသည်။ လူ ၆ သန်းခန့် နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ရသည်။

၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ အစောပိုင်း အရောက်တွင် တော်လှန်ရေး သမားများက အာဏာကို အုပ်စီးမိသွားသည့် အတွက် အာဆတ်သည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ရသည်။ ထိုနှစ် အတွက် country of the year ကို ရွေးချယ်ခြင်သော်လည်း ဆီရီယားသည် မည်သည့် အ‌ခြေ ဆိုက်လာမည်ကို ခန့်မှန်းရ ခက်နေ၍ ချန်လှပ်ထားခဲ့ရသည်။

လက်ရှိ အုပ်ချုပ်နေသူသည် ဂျီဟတ်ဝါဒီ တဦး ဖြစ်သူ အာမက် အယ် ရှာရား ဖြစ်သည်။ အများစုက ၎င်းသည် ဆီရီယား အား တင်းကျပ်သော အစ္စလမ် ဘာသာ ရေး ပြဋ္ဌာန်းလာမည်၊ ထိုအခါတွင် ဆီရီယားသည် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု စိုးရိမ်ပူပန်ခဲ့ကြသည်။ တကယ်တမ်း တွင် စိုးရိမ်ပူပန်သလို ဘာတခုမျှ ဖြစ်မလာခဲ့။

အမျိုးသမီးများလည်း မျက်နှာကို ဖုံးအုပ်စရာ မလိုသည့် အပြင် အိမ်တွင်း အောင်း၍လည်း နေစရာ မလို၊ ရုပ်ရှင်၊ ဂီတ နှင့် အရက်သေစာ ကိုလည်း ခွင့်ပြုထားပြန်သည်။ အားလုံး တအံ့တဩ ဖြစ်စေခဲ့သည့် အပြုသဘော ဆောင်သော ပြောင်းလဲမှုများ ဆက်တိုက် ဆိုသလို ဖေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပင်လယ်ကွေ့ နိုင်ငံများ နှင့် သာမက အမေရိကား နှင့်လည်း ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ အနောက်အုပ်စု မှလည်း စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ထားမှု များ ဖြေလျော့လာခဲ့သဖြင့် စီးပွားရေး ပြန်လည် နာလံ ထူလာခဲ့သည်။

သို့သော ကြီးကြီးမားမား ပြဿနာများက ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့စစ်များ က လူနည်းစု ဝင်များကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင်သတ်ဖြတ်ခဲ့၍ လူ ၂,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးသွားခဲ့ရသည်။ ရှာရား သည် လူမျိုး စွဲကြီးမားသော ပုံစံဖြင့် အုပ်ချုပ်နေပြီး၊ ဤကဲ့သို့ ထိလွယ် ရှလွယ်သော နိုင်ငံမျိုးတွင် မည်သည့်အချိန်မဆို အမှားအယွင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်သွားနိုင်ခြေရှိသည်။

မည်သို့ပင် ဆိုစေ ၂၀၂၅ ဆီရီယားသည် ၂၀၂၄ ဆီရီယား ထက်တော့ ပို၍ ပျော်ရွှင်စရာ ဖြစ်လာသည်ကတော့ အမှန်ပင် ဖြစ်သည်။ လူတိုင်း ကြောက်ရွံ့နေကြသည့် ခေတ် ကုန်သွားခဲ့လေပြီ၊ နေထိုင်မှု ဘဝ များက အဆင်ပြေလှသည် မဟုတ်သော်လည်း လူအများစု အတွက် အနည်းနှင့် အများ ‌ဆိုသလို ပုံမှန် ပြန်ဖြစ်လာကြသည်။ ထွက်ပြေးသွားကြသည့် လူ ၃ သန်း ခန့် ပြန်လာခဲ့ကြသည်။

ထို့အတွက် ကျွနုပ်တို့၏ ၂၀၂၅ Country of the year အဖြစ် ဆီရီယားကိုသာ ရွေးချယ်လိုက်ရပေသည်။

(၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့ထုတ် အီကောနော်မစ် မဂ္ဂဇင်းပါ The Economist’s country of the year for 2025 ဆောင်းပါးကို ပြန်လည် တင်ပြသည်။)