အခြေအနေများ ပို၍ ဆိုးသွားရပြန်သည်က ၎င်းတို့ ၏ အမှု အား ခွဲ၍ စစ်ဆေးရာတွင် ကျန်တမှု မပြီးခင်မှာပင် ပြီးသွားသော အမှု အတွက် စီရင်ချက်ကို တရားရုံး အပြင်ထွက်၍ လူအုပ်ကြီးကို အသိပေး ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ တရားရုံးထဲ အမှုဆက် စစ်နေသော ဂျူရီ များ နှင့် တရားခံများက အပြင်ရှိ လူအုပ်ကြီးထံမှ ကောင်းချီး ဩဘာပေးသံများကို ကြားနေရသည်။

အမှုအားလုံး စစ်ဆေး ပြီးသွားချိန်တွင် တော့ စကောတ်ဘိုရို လူကလေးများ အမှု မှ တရားခံ ကိုးဦး တွင် ရှစ်ဦးအား သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ အသက် ဆယ့်နှစ်နှစ် အရွယ်ရှိ ရွိုင် ဝရိုက် ဆိုသည့် ချာတိတ်သာ ငယ်ရွယ်သူ ဖြစ်၍ ဆိုကာ ထောင်ဒဏ် တသက်တကျွန်း ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကိုပင် ဂျုရီ ဆယ်နှစ်ဦး ထဲမှ ဆယ်တစ်ဦးက သေဒဏ်ပေးရန် မဲပေးခဲ့ပြီး ကျန်တဦးက သဘောမတူခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

စကော့တ်ဘိုရို အမှု အား တနိုင်ငံလုံးရှိ သတင်းစာများက အသားပေး ရေးသားလာကြသည်။ လူအများက လူရှစ်ဦး အား လျင်လျင်မြန်မြန်ပင် စစ်ဆေးပြီး အမြင့်ဆုံး အပြစ်ဒဏ် ဖြစ်သော သေဒဏ်ကို ချမှတ်လိုက်ခြင်း အတွက် အံ့ဩတုန်လှုပ်သွားခဲ့ရသည်။

National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) ‌ဆိုသည့် လူမည်းများ ဖက်က အကာအကွယ် ပေးနေသော အဖွဲ့ကြီးသည်လည်း ယခု အရေး တွင် နှောင့်နှေးနေသည်။ မုဒိမ်း မှု ဆိုသည်က ကြီးလေးသော အမှုကြီးလည်း ဖြစ်နေသည်။ အကယ်၍ တရားခံ ဆိုသူများက အမှန်တကယ် ကျုးလွန်ခဲ့သည် ဆိုက NAACP အတွက် မျက်နှာပန်း လှမည် မဟုတ်တော့၊ လက်ရှိ အချိန်တွင် သဘောထား အလယ်အလတ် ရှိသော လူဖြူ များ၏ ထောက်ခံမှု ရရန် ကြိုးပမ်းနေရ၍ အုပ်စုလိုက် အဓမ္မ ပြုကျင့်သူများ ဖက်က အကာအကွယ် ပေးရန် စိတ်မပါ လက်မပါ ဖြစ်နေကြခြင်း လည်း ဖြစ်ပေသည်။

ထိုသို့ ကယ်သူ မရှိ ဖြစ်နေသည့် ကွက်လပ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးလာသည်က ကွန်မြူနစ် ပါတီပင် ဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်များက ထိုအမှု ကို အကြောင်းပြု၍ တောင်ပိုင်းရှိ လူမည်း များ နှင့် မြောက်ပိုင်းရှိ လစ်ဘရယ်များ ကို အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စုဆောင်း ခွင့် ရမည်ဟု ယူဆလာ၍လည်း ဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တရားရေး အဖွဲ့မှ လူမည်းလူငယ်များအား "သတ်ဖြတ်လိုစိတ် ဖြင့် အမှုဆင်" လာခြင်းဟု ပြောဆိုသမုတ်လာကြသည်။

 ရေနစ်နေသလို ဖြစ်နေရှာသည့် စကော့တ်ဘိုရို ‌လူကလေးများကို ကွန်မြူနစ် ပါတီက အသက်ကယ်ကြိုး ပစ်ပေးလာပြီ ဖြစ်သည်။ တရားခံများက ၎င်းတို့ ၏ အယူခံ ဝင်မှု များ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ တရားဆိုင်ရမည်များ အတွက် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ကိုယ်စားပြု လိုက်ပါပေးမည်ကို လက်ခံလိုက်ခြင်းသည် နောက်ဆက်တွဲ လားရာများကို ပုံဖေါ်ပေးလာတော့မည့် ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်း တွင် ကွန်မြူနစ် များသည် မုဒိမ်းမှု ကျုးလွန်ခဲ့သူများ ကို ဆက်‌ဆံကြသည့်အလား အထင်အမြင်သေး နှိမ့်နှိမ်ချချ ဆက်ဆံ‌ခံနေရချိန်လည်း ဖြစ်သည်။

အယ်လာဘာမား အထက် တရားရုံးသည် သေဒဏ်ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အမေရိကန် တရား လွှတ်တော်ချုပ်သည် ထိုအရေး ကို တမူ ထူးခြားစွာ သုံးသပ် လာခဲ့၍ သမိုင်းတွင်မည့် ဆုံးဖြတ်ချက် တခုကို ချမှတ်လာခဲ့သည်။။ ယခင် ပါဝဲလ် နှင့် အယ်လာဘာမား ပြည်နယ် အစိုးရ အမှု တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ ပြင်ဆက်ချက် အမှတ် (၁၄) အဖြစ် သေဒဏ် ထိုက်သည့် အမှုမျိုးတွင် တရားခံသည် အရည်အချင်း နှင့် ပြည့်စုံသူ တဦး ၎င်းတို့ဖက်မှ ချေပလျှောက်လှဲ ခွင့် ရရ မည် ဟု ဆိုကာ ၇-၂ မဲဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

စကော့တ်ဘိုရို လူကလေး များ ဖက်က လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်သည့် အကျိုးဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ တာဝန်ကို ကျေပြွန်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ခြင်း မရှိကြဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထိုအတွက် အမှုကို ပြန်လည် စစ်ဆေးရမည်ဟု အမိန့်ချမှတ်လာခဲ့သည်။

အမှု ပြန်လည် စစ်ဆေးမည့် အချိန်ကို စောင့်နေစဉ် အတွင်း စကော့တ်ဘိုရို လူကလေးများသည် အယ်လာဘာမား ပြည်နယ်ရှိ နာမည်ဆိုး ဖြင့် ကြော်ကြားနေသော ကီလ်ဘီ အကျဉ်းထောင်ထဲတွင် နှစ် နှစ် နီးပါး နေလာခဲ့ကြရပြီး ဖြစ်သည်။ တပတ်လျင် နှစ်ကြိမ်သာ အချုပ်ဆောင်ထဲမှ နေ၍ လက်ထိပ်တန်းလန်း ဖြင့် မနီးမဝေး ရှိ ရေချိုးဆောင် သို့ လျှောက်ခွင့် ရခဲ့ကြသည်။ သေဒဏ် စီရင် ကြရမည့် နေ့များ တွင် သေဒဏ်ကျခံထားရသူ များကို လျပ်စစ် ထိုင်ခုံ ရှိရာ အခန်းသို့ ခေါ်ယူသွားကြသည်ကိုလည်း မြင်တွေ့နေကြရသည့် အပြင် စက်သံကိုလည်း ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အတိုင်းသား ကြားနေရသည်။ ‌၎င်းတို့အားလုံး ထောင်ချောက်ထဲ မိနေသော ကြွက်ကလေးများကဲ့သို့ ဘာဖြစ်လာမည်မှန်း မသိဘဲ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်နေကြသည်ဟု ဟိုလေ့စ် ရန်ဒယ် က ရေးသားခဲ့သည်။

တရားခွင်တစ်ခုသည် မည်မျှအထိ ကွာခြားချက်တွေ ဖန်တီးနိုင်သနည်း ဆိုသည်ကို ယခုအဖြစ်အပျက်က သက်သေပြနေသည်။ ဒုတိယအကြိမ် တရားခွင်တွင် တော့ အတွေ့အကြုံမရှိသည့် ရှေ့နေများ အစား နာမည်ကျော် ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်လာခဲ့သည်။

စကော့တ်ဘိုရို လူကလေးများ ကို ရှေ့နေ ဆင်မြူရယ် လီဘိုဝစ် က ခုခံချေပပေးမည် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ စည်းရုံးမှုနှင့် ရောက်ရှိလာသည့် နယူးယောက်ရှိ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အံ့အားသင့်စရာကောင်းလောက်သည့် အောင်မြင်မှု များ အဖြစ် လူသတ်မှု တရားခွင်ပေါင်း ၇၈ ခု တွင် ၇၇ ခုအထိ အနိုင်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

လီဘိုဝစ်ဟာ စကော့တ်ဘိုရို အမှုအတွက် လေးနှစ်တိုင်တိုင် အခကြေးငွေမယူဘဲ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ သူ ကိုယ်တိုင် ယုံကြည်ချက်အပြည့် နှင့် တိုက်ပွဲဝင်မှ ဖြစ်မည်ဟု ခံယူထား၍လည်း ဖြစ်သည်။ တရားလိုဘက် မှ အလက်ဘားမားပြည်နယ် ရှေ့နေချုပ် သော်မတ်စ် နိုက် ဂျူနီယာက ဦးဆောင်မည် ဖြစ်ပြီး တရားသူကြီး ဂျိမ်းစ် ဟော်တန် က အမှုစစ်တရားသူကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ‌၎င်းသည် တရားသူကြီးကောင်း တစ်ယောက် ပီသစွာပဲ ဘက်လိုက်မှုမရှိဘဲ တရားမျှတစွာ ဆုံးဖြတ်ပေးတတ်သူ ဖြစ်သည်။

ဟေးဝုဒ် ပက်တာဆင် ၏ ဒုတိယအကြိမ် တရားခွင်ကို ၁၉၃၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒီကေးတား မြို့၌ စတင်ခဲ့သည်။

ရှေ့နေ လီဘိုဝစ်သည် ပထမဆုံးအနေနှင့် ဂျူရီလူကြီးစာရင်း တွင် လူမည်များကို စနစ်တကျ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည့် အတွက် အမှုစွဲဆိုချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေးဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဒေသခံ ဂျူရီလူကြီး ရွေးချယ်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ၏ ရိုးသားမှုကို သူက မေးခွန်းထုတ်လာသည့် အတွက် လူအများက အံ့အားသင့်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် တရားလိုရှေ့နေ နိုက် သည် လူမည်းသက်သေ များအား ၎င်းတို့အား မစ္စတာ၊ မစ္စက် တတ်ပြီး ခေါ်ဝေါ်ဖို့ လီဘိုဝစ်က အခိုင်အမာ တောင်းဆိုလာသည့် အခါတွင်တော့ ဒေသခံများ တုန်လှုပ်သွားခဲ့ကြသည်။

အလက်ဘားမား ပြည်နယ်သား အများစုအတွက်တော့ မုဒိမ်းမှု ကျူးလွန်သူများကို ခုခံကာကွယ်ပေးခြင်း ဆိုသည်က အမေရိကန် တရားစီရင်ရေးစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်၍ လက်ခံနိုင်စရာ ရှိ သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း စည်းမျဉ်းများနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံအား တိုက်ခိုက်လာခြင်း ကိုတော့ ခွင့်မလွှတ်နိုင်စရာ ကိစ္စတစ်ခုဟု မှတ်ယူလာကြသည်။

အမှုစွဲဆိုချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုချက်ကို တရားရုံးက ပယ်ချခဲ့ပြီးနောက် တရားလိုဘက်က အမှုကို စတင် လာခဲ့သည်။ တရားလိုဘက်က အဓိကသက်သေသည်က ဗစ်တိုးရီးယား ပရိုက်စ် ပင် ဖြစ်သည်။ သူမကို စစ်မေးမှုသည် အလွန်တိုတောင်းပြီး ၁၆ မိနစ်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

ပရိုက်စ်က သူမ ချာတန်နူးဂါး မြို့ကို အလုပ်ရှာဖို့ သွားခဲ့ပုံ၊ ရထားပေါ်မှာ လူဖြူနဲ့ လူမည်း လူငယ်တွေကြား ရန်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပုံနှင့် ဟေးဝုဒ် ပက်တာဆင် အပါအဝင် လူငယ်တစ်စုက သူမကို ဝိုင်းဝန်း အဓမ္မ ပြုကျင့်ခဲ့ပုံများကို ပြန်လည်ထွက်ဆိုခဲ့သည်။ တရားလိုရှေ့နေ နိုက် ၏ ဗျူဟာသည်က ၎င်း၏ သက်သေသည် အဓိကအချက်များကိုသာ လိုရင်းတိုရှင်းနဲ့ ဟန်ဆောင်မှုမပါဘဲ တင်ပြသွားဖို့ ဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ် တရားခွင်တွင် သူမ ပြောပြခဲ့သည့် ယုတ္တိမတန်သည့် ဇာတ်လမ်း များ ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည့် အချက်အလက် အမှားများကို အခုတစ်ကြိမ် ခုခံချေပမည့် ရှေ့နေများဖက်က ထုတ်ဖော်ခွင့်မရအောင် ကန့်သတ် နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

ရှေ့နေ လီဘိုဝစ်မှ ပရိုက်စ် ကို ပြန်လည် စစ်မေးခန်းသည်က အလွန်ပင် ရက်စက်ပြင်းထန်လှသည်ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ မေးခွန်းများထဲတွင် အဖြေကိုပါ တစ်ပါတည်း ညွှန်းဆို‌ နေခဲ့သည်။ သူမ ပြောသလို ချာတန်နူးဂါး က ကယ်လီ ဘရိုချီ တည်းခိုခန်း တွင် တည်းခိုခဲ့ခြင်း မရှိယုံမက ချာတန်နူးဂါး တွင်လည်း တည်းခိုခန်း မရှိသလို၊ ကယ်လီ ဘရိုချီ ဆိုသူလည်း မရှိခဲ့။

ပရိုက်စ်၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည့် သုတ်ပိုးသည်လည်း ကုန်တင်ရထားပေါ်က မုဒိမ်းမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ရက်က ဟန့်စ်ဗီးလ် ရထား ကုန်တွဲ ဝင်းထဲရှိ ဂျက် တေလာ ဆိုသည့် အမျိုးသားတစ်ဦး နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ရာမှ ရရှိလာတာ ဖြစ်သည်ဟု လီဘိုဝစ်က ထောက်ပြခဲ့သည်။ လီဘိုဝစ်ရဲ့ မေးခွန်းများက ပရိုက်စ်သည် လူတကာနှင့် ကာမဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သူ ဖြစ်ရုံသာမက ပြည့်တန်ဆာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ရည်ညွှန်း‌ နေသည်။ ထို့အပြင် ပရိုက်စ် (ဘယ်) နှင့် ဘိတ်စ် (ညာ) တို့သည် သူတို့ကိုယ်တိုင် မန်းအက်ဥပဒေ (Mann Act - ပြည်နယ်ကျော်ပြီး အမျိုးသမီး များ ကာမမှု ကျုးလွန်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေ) ကို ချိုးဖောက်ထားမှု ကို အာရုံလွှဲရန် အတွက် အခြေအမြစ်မရှိသည့် မုဒိမ်းမှု စွပ်စွဲချက်ကို လုပ်ကြံဖန်တီးခဲ့တာဖြစ်ကြောင်း လီဘိုဝစ်က အရိပ်အမြွက် ပြောလာခဲ့သည်။

လေးနာရီကြာအောင် စစ်မေးခဲ့သည့် တစ်လျှောက်လုံး ပရိုက်စ်သည် ရွဲ့စောင်းပြောဆိုခြင်း၊ ရှောင်လွှဲ ပြောဆိုခြင်းများ နှင့် ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း စကားလုံး များကို သုံးနှုန်းလာခဲ့သည်။ သူမ၏ အသိပညာနည်းပါးမှုနှင့် မှတ်ဉာဏ်မကောင်းမှု များကို အကာအကွယ် ယူပြီး ခုခံသွားခဲ့သည်။ ထို့အတွက် သူမသည် ချောင်ပိတ်မိအောင် လုပ်ဖို့အလွန်ခက်ခဲသည့် သက်သေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၎င်းတို့စွပ်စွဲထားသည် မုဒိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီး နှစ်နာရီ ခန့် အကြာတွင် အမျိုးသမီးများ ဆေးစစ်ချက် ယူခဲ့သည့် စကော့တ်ဘိုရို ရှိ ဒေါက်တာ အာ အာ ဘရစ်ခ်ျ အား ဒုတိယ မြောက် တရားလိုပြ သက်သေ အဖြစ် ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တရားခံ အကျိုးဆောင်များ အတွက် ပို၍ အထောက်အကူ ပြုမည့် လူတဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၎င်းက သုတ်ရည်ကို အမျိုးသမီးများ၏ အင်္ဂါများ အတွင်း တွေ့ခဲ့သည်ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ သို့‌ သော် သုတ်ပိုး များက ရှင်သန်ခြင်း မရှိတော့ဟု ဆိုသည်။ သုတ်ပိုးများ သည် ကာမ ဆက်ဆံပြီး ဆယ်နှစ်နာရီ မှ လေးဆယ့် ရှစ်နာရီ အတွင်းသာ ရှင်သန်သည်။ ၎င်းအား ပြန်လှန် စစ်မေးရာတွင် အမျိုးသမီး နှစ်ဦးစလုံး တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ရှိခဲ့ကြပြီး သွေးထွက်ခြင်း၊ အင်္ဂါစပ် တွင် အနာတရ မရှိခဲ့ဟု ဝန်ခံခဲ့သည်။ အုပ်စုဖွဲ့၍ ရက်စက်ကြမ်းတမ်းစွာ အဓမ္မ ပြုကျင့်ခံခဲ့ရပြီး နှစ်နာရီ အကြာတွင် ရှိနေသင့်သည့်အနေအထား နှင့် အပုံကြီး ကွာခြားနေသည်။

တရားလို ဖက်မှ တဦးတည်းသော မျက်မြင် သက်သေသည်ကား ရထားလမ်း ဘေးတွင် တောင်ယာ လုပ်နေသည့် အော်ရီ ဒေါ့ဘင် ဆိုသူ လယ်သမား တဦးသာ ရှိသည်။ ၎င်းက ပရိုက်စ် နှင့် ဘိတ်စ် တို့ ရထား ပေါ်မှ ခုန်ချကာနီး ဆဲဆဲတွင် တရားခံများက နောက်မှ ဖမ်းချုပ်လိုက်ကြသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်ဟု ထွက်ဆိုခဲ့သည်။

သို့သော် ထိုလယ်သမား၏ ထွက်ဆိုချက် အပေါ် ယုံကြည်နိုင်မှု ရှိသည် ဆိုသည်ကို လီဘိုးဝစ်က ပြန်လှန် မေးခွန်းထုတ်ရာတွင် ချေဖျက်နိုင်ခဲ့သည်။ လီဘိုးဝစ်က ရထားသွားနေသည့် အမြန် နှုန်း နှင့် ၎င်းရှိနေသည့် အကွာအဝေး အရ ဆိုက ခုန်ချမည့်လူသည် အမျိုးသား မဟုတ်ဘဲ အမျိုးသမီး ဆိုသည်ကို အဘယ်သို့များ သေချာပေါက် တွေ့နိုင်ခဲ့ရသနည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ ဒေါ့ဘင်က အမျိုးသမီး အဝတ်အစားကို ကြည့်၍ ပြောနိုင်ခဲ့သည်ဟု ပြန်ဖြေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုနေ့က ပရိုက်စ် နှင့် ဘိတ်စ် တို့ နှစ်ဦးစလုံး ဘွိုင်လာသုံး ဝတ်စုံရှည်ကြီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည် ဆိုသည့် အချက်ကို ရုံးတော်သို့ တင်သွင်းထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဘွိုင်လာ ဝတ်စုံ ဒါမှမဟုတ် အပေါ်အင်္ကျီ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သေချာရဲ့လား” ဟု တရားသူကြီး ဟော်တန် က မေးမြန်းရာ၊ ဒေါ့ဘင် က “မဟုတ်ပါဘူး ခင်ဗျာ၊ ဂါဝန် ပါ” ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။